واتای وشەکان

ختر

واتای «ختر» بەپێی المعجم الوسیط و لسان العرب.

دەقی ڕەسەن بە زمانی عەرەبییە.

المعجم الوسيط

ئەکادیمیای زمانی عەرەبی لە قاهیرە

(خَتَرَتْ) نفسُه -ُ خَترًا، وخُتُورًا: غَثَتْ وفسدت. و- فلانا: غدر به أقْبح الغدر. وفي الحديث: ما خَتَرَ قوم بالعهد إِلا سُلِّط عليهم العدوّ. فهو خاتر، وخَتِيرٌ، وخَتورٌ، وخَتَّار، وخِتِّير. وفي التنزيل العزيز: وَمَا يَجْحَدُ بآيَاتِنَا إلا كُلُّ خَتَّارٍ كَفُورٍ. (خَتِرَ)-َ خَتَرًا: استرخَى وضَعُف من شراب، أو مرضٍ، أو دواء. فهو خَتِرٌ. (خَتَّرهُ) الشرابُ وغيرُهُ: أفسد نفْسَه وتركه مُسْترخيا. (تَخَتَّرَ): فَتَرَ بَدَنُهُ واسترخَى وكَسِل من شراب أو غيره. و- اختلط ذِهنُه من شراب ونحوه. و- مشى مِشْيَةَ الكسلان.

لسان العرب

ئیبن مەنزوور (کۆچکردووی 711ی کۆچی)

ختر: الخَتْرُ: شَبِيهٌ بالغَدْرِ وَالْخَدِيعَةِ؛ وَقِيلَ: هُوَ الْخَدِيعَةُ بِعَيْنِهَا؛ وَقِيلَ: هُوَ أَسوأُ الْغَدْرِ وأَقبحه. وَفِي التَّنْزِيلِ الْعَزِيزِ: كُلُّ خَتَّارٍ كَفُورٍ. وَيُقَالُ: خَتَرَهُ فَهُوَ خَتَّارٌ. وَفِي الْحَدِيثِ: مَا خَتَرَ قومٌ بِالْعَهْدِ إِلَّا سُلِّطَ عَلَيْهِمُ الْعَدُوُّ؛ الخَتْرُ: الغَدْرُ؛ خَتَرَ يَخْتِر؛ فَهُوَ خاتِرٌ، وخَتَّارٌ لِلْمُبَالَغَةِ. وَفِي الْخَبَرِ: لَنْ تَمُدَّ لَنَا شِبْراً مِنْ غَدْرٍ إِلَّا مَدَدْنا لَكَ بَاعًا مِنْ خَتْرٍ؛ خَتَرَ يَخْتُر خَتْراً وخُتُوراً، فَهُوَ خَاتِرٌ وخَتَّار وخِتِّيرٌ وخَتُورٌ. ابْنُ عَرَفَةَ: الخَتْرُ الْفَسَادُ، يَكُونُ ذَلِكَ فِي الْغَدْرِ وَغَيْرِهِ؛ يُقَالُ: خَتَّرَهُ الشرابُ إِذا فَسَدَ بِنَفْسِهِ وَتَرَكَهُ مُسْتَرْخِيًا. والخَتَرُ: كالخَدَرِ، وَهُوَ مَا يأْخذ عِنْدَ شُرْبِ دَوَاءٍ أَو سُمٍّ حَتَّى يَضْعُفَ ويَسْكَرَ. والتَّختُّر: التَّفَتُّر وَالِاسْتِرْخَاءُ؛ يُقَالُ: شَرِبَ اللَّبَنَ حَتَّى تَخَتَّر. وتَخَتَّر: فَتَرَ بدنُه مِنْ مَرَضٍ أَو غَيْرِهِ. ابْنُ الأَعرابي: خَتَرَتْ نَفْسُهُ أَي خَبُثَتْ وتَختَّرَتْ وَنَحْوُ ذَلِكَ، بِالتَّاءِ، أَي استرختْ.